رییس دیوان عدالت اداری:خُلق و خوی نبی اکرم (ص) عامل اصلی گسترش اسلام در عصر جاهلیت بود و امروز نیز رفتار توام با رحمت و مغفرت می تواند جاذب همگان به فرهنگ و معارف اسلامی باشد.

آرای هیأت تخصصی

نسخه چاپی
کلاسه پرونده:

هـ ع 96/766،  96/1130، 96/768  و 96/1131  

موضوع:

ابطال آیین‌نامه نحوه اجرای تبصره 2 ماده 4 قانون اصلاح برخی از مواد قانون مربوط به مقررات امور پزشکی، دارویی و مواد خوردنی و آشامیدنی مصوب سال 1367

تاریخ رأی:

چهارشنبه 19 دی 1397

شماره دادنامه:

334 - 9709970906010331

 هیأت تخصصی فرهنگی ، آموزشی و پزشکی

* شماره پرونده : هـ ع 96/766،  96/1130، 96/768  و 96/1131     شماره دادنامه : 334-9709970906010331    تاریخ : 19/10/97

*شاکی : خانم فرزانه دانشور به وکالت از آقای احمد منبتی و غیره و خانم‌ها نسیم فروزنده شهرکی، طنّاز سرمدی و فاطمه صبوری

*طرف شکایت :  وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

* مـوضـوع شکایت و خـواستـه : ابطال آیین‌نامه نحوه اجرای تبصره 2 ماده 4 قانون اصلاح برخی از مواد قانون مربوط به مقررات امور پزشکی، دارویی و مواد خوردنی و آشامیدنی مصوب سال 1367

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

* دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت :

1. تصویب آیین‌نامه مورد شکایت که براساس آن زمینه تعمیم و تسری حکم مقرر در تبصره 2 ماده 4 قانون اصلاح برخی از مواد قانون مربوط به مقررات امور پزشکی، دارویی و مواد خوردنی و آشامیدنی به افرادی خارج از موارد مصرح در این تبصره فراهم شده است، با قاعده فقهی «لاضرر و لاضرار» مغایرت دارد. زیرا توسعه حکم مقرر در تبصره فوق به افراد خارج از آن، منجر به ورود ضرر و زیان به مشمولان و مصادیق واقعی حکم مقرر در این تبصره می‌شود.

2. به موجب بند 2-8 سیاستهای کلّی نظام در بخش سلامت ابلاغی مقام معظّم رهبری، افزایش کیفیت و ایمنی خدمات و مراقبتهای سلامت با استقرار و ترویج نظام حاکمیت بالینی و تعیین استانداردها به عنوان یک سیاست مهم در بخش سلامت مورد تأکید قرار گرفته است. در حالیکه آیین‌نامه مورد شکایت، با فراهم نمودن امکان شرکت دانش‌آموختگان رشته‌های غیرمرتبط با علوم آزمایشگاهی در آزمون تخصصی این رشته، کیفیت و ایمنی خدمات پزشکی را کاهش داده و سلامتی شهروندان را مورد تهدید قرار داده و با بند فوق از سیاستهای کلّی نظام سلامت مغایر است.

3. براساس بند «ت» ماده 74 قانون برنامه ششم توسعه : «به منظور متناسب‌سازی کیفیت و کمیت تربیت نیروی انسانی گروه پزشکی با نیازهای نظام سلامت کشور، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موظف است نیازهای آموزشی و ظرفیت ورود کلّیه دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی علوم پزشکی اعم از دولتی و غیردولتی را متناسب با راهبردهای پزشک خانواده، نظام ارجاع و سطح بندی خدمات و نقشه جامع علمی کشور تعیین نموده و اقدامات لازم را به عمل آورد.» وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به جای اجرای مفاد این مقرره قانونی و افزایش ظرفیت رشته پاتولوژی، از راه وضع آیین‌نامه مورد شکایت، زمینه ورود افراد غیرمتخصص به رشته پاتولوژی را فراهم نموده و اقدامی مغایر با بند «ت» ماده 74 قانون برنامه ششم توسعه انجام داده است.

4. به موجب تبصره 2 ماده 4 قانون اصلاح بعضی از مواد قانون مربوط به مقررات امور پزشکی و دارویی و مواد خوردنی و آشامیدنی، «افرادی که دارای دکترای گروه پزشکی در رشته‌های پزشکی، داروسازی و دامپزشکی بوده و مدرک آنها مورد تأیید وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی می‌باشد و دارای تخصص در یک رشته آزمایشگاهی یا افرادی که دارای پی اچ دی در یکی از رشته‌های علوم آزمایشگاهی بالینی بوده و فاقد تخصص در بقیه رشته‌های آزمایشگاهی بالینی هستند، رشته های کمبود را در کلاسهایی که در دانشگاه علوم پزشکی تهران و سایر دانشگاههای علوم پزشکی که امکان دارند می‌گذرانند و پس از انجام کارآموزی بیمارستانی و قبول شدن در آزمون تخصصی مجاز به تصدی فنی آزمایشگاه تشخیص طبی خواهند بود....» در این قانون، به برگزاری آزمون تخصصی در مرحله پس از اتمام کلاس و کارآموزی اشاره شده است. در حالی که در آیین‌نامه مورد اعتراض امکان شرکت مشمولین آیین‌نامه در آزمون تخصصی پیش از برگزاری کلاس و کارآموزی فراهم شده و از این جهت مغایر با مفاد تبصره فوق می‌باشد.

5. در متن تبصره 2 ماده 4 قانون اصلاح بعضی از مواد قانون مربوط به مقررات امور پزشکی و دارویی و مواد خوردنی و آشامیدنی مقرر شده است که : «یا افرادی که دارای پی اچ دی در یکی از رشته‌های علوم آزمایشگاهی بالینی بوده...» اما در بند 3 آیین‌نامه مورد اعتراض مقرر شده که : «دارای دکتری تخصصی Ph.D یا تخصص بوده‌اند و پس از اخذ تخصص...» و این امر مغایر با حکم مقرر در تبصره فوق بوده و باعث ورود افراد دیگری غیر از دارندگان مدرک پی اچ دی در یکی از رشته‌های علوم آزمایشگاهی بالینی خواهد شد.

6. براساس بند 2-5 آیین‌نامه مورد شکایت، دانش آموختگانی که مدرک کارشناسی یا کارشناسی ارشد غیر علوم آزمایشگاهی دارند، ملزم به گذراندن یک نیم سال از دروس منتخب علوم آزمایشگاهی و دو نیم سال از دروس منتخب فیزیوپاتولوژی هستند. این امر عملاً به معنای تسری حکم مقرر در تبصره 2 ماده 4  قانون اصلاح بعضی از مواد قانون مربوط به مقررات امور پزشکی و دارویی و مواد خوردنی و آشامیدنی به مواردی خارج از مشمولین این تبصره قانونی است و با تبصره فوق مغایرت دارد. زیرا به کارگیری فعل «بوده» و قید «بالینی» برای رشته‌های مطرح شده در تبصره 2 ماده 4 قانون اصلاح بعضی از مواد قانون مربوط به مقررات امور پزشکی و دارویی و مواد خوردنی و آشامیدنی، مبیّن این معناست که قانونگذار در این تبصره در مقام احصای افرادی بوده است که در زمان تصویب این قانون جزء فارغ‌التحصیلان رشته علوم آزمایشگاهی بالینی بوده‌اند و تعمیم و تسری این حکم به سایر افراد و به ویژه به دانش‌آموختگان کارشناسی یا کارشناسی ارشد غیر علوم آزمایشگاهی (علوم پایه) فاقد مبنای قانونی و مغایر با حکم مقرر در این تبصره است.

7. به موجب قسمت صدر تبصره 2 ماده 4 قانون اصلاح بعضی از مواد قانون مربوط به مقررات امور پزشکی و دارویی و مواد خوردنی و آشامیدنی، افرادی که دارای دکترای گروه پزشکی در رشته‌های پزشکی، داروسازی و دامپزشکی بوده و مدرک آنها مورد تأیید وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی می‌باشد، مشمول مقررات این تبصره قانونی می‌باشند، در حالی که به موجب بند 5-3 آیین‌نامه مورد شکایت؛ دانش آموختگان رشته  دندانپزشکی نیز مشمول آیین‌نامه معرفی شده‌اند و از این رو، بند فوق به دلیل توسعه موارد تبیین شده در قانون به موارد خارج از قانون با تبصره 2 ماده 4 قانون اصلاح بعضی از مواد قانون مربوط به مقررات امور پزشکی و دارویی و مواد خوردنی و آشامیدنی مغایر است. ضمن آنکه در تبصره 2 ماده 4 قانون اصلاح بعضی از مواد قانون مربوط به مقررات امور پزشکی و دارویی و مواد خوردنی و آشامیدنی، افرادی که دارای پی اچ دی در یکی از رشته‌های علوم آزمایشگاهی بالینی بوده مشمول مقررات این تبصره قانونی هستند، در حالی که به موجب بند 5-3 از آیین‌نامه مورد اعتراض این حکم به کارشناس علوم آزمایشگاهی هم تسری یافته و از این جهت نیز بند 5-3 آیین‌نامه مورد شکایت، مغایر با تبصره 2 ماده 4 قانون اصلاح بعضی از مواد قانون مربوط به مقررات امور پزشکی و دارویی و مواد خوردنی و آشامیدنی می‌باشد.

* متن مقرره مورد شکایت :

آیین‌نامه نحوه اجرای تبصره 2 ماده 4 قانون اصلاح برخی از مواد قانون مربوط به مقررات امور پزشکی، دارویی و مواد خوردنی و آشامیدنی مصوب 3/2/1396

1- این مصوبه تنها برای اجرای قانون مصوب «تبصره 2 ماده 4 نحوه اداره آزمایشگاهها مصوب سال 1367» مجلس شورای اسلامی و در مرحله اول به صورت محدود در 4 دانشگاه علوم پزشکی تهران، شیراز، مشهد و اصفهان در سقف ظرفیت 30 درصد مازاد هر رشته محل برای رشته آسیب شناسی به مدت 3 سال اجرا می‌گردد.

2- مسئولیت اجرای این مصوبه به صورت مشترک برعهده دبیرخانه شورای آموزش علوم پایه پزشکی، بهداشت و تخصصی و دبیرخانه شورای آموزش پزشکی و تخصصی خواهد بود.

3- شرایط عمومی ورود به دوره

کلّیه افرادی که در یکی از رشته‌های علوم آزمایشگاهی بالینی (ایمنی‌شناسی پزشکی، انگل‌شناسی پزشکی، باکتری‌شناسی پزشکی، بیوشیمی بالینی، ژنتیک پزشکی، میکرب‌شناسی پزشکی، قارچ‌شناسی پزشکی، ویروس‌شناسی پزشکی و هماتولوژی آزمایشگاهی و بانک خون) دارای دکتری تخصصی Ph.D یا تخصص بوده‌اند و پس از اخذ تخصص یا Ph.D  حداقل 4 سال سابقه کار در رشته تخصصی (معادل حداقل سنوات مربوط به تعهدات خدمات آموزش رایگان) در رشته مربوط برخوردار باشند، می‌توانند وارد این دوره شوند.

4- نحوه پذیرش

1-4- در سال 1395 و (سالهای پس از آن) این مصوبه در همان سقف ذکر شده در بند  1 با فراخوان انجام خواهد شد.

2-4- پس از فراخوان کمیته 6 نفره منتخب وزیر محترم بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در نامه 655/500/د مورخ 28/9/1395  ساز و کار مصاحبه و انتخاب افراد واجد صلاحیت را انجام خواهد داد.

3-4- پس از تعیین افراد در سقف مذکور در بند 1 دانشگاههای علوم پزشکی فوق‌الذکر موظف به پذیرش و آموزش پذیرفته ‌شدگان می‌باشند.

5- طول دوره و شکل نظام

1-5- با توجه به سوابق تحصیلی پذیرفته شدگان، طول دوره تکمیلی بین 18 تا 36 ماه خواهد بود.

2-5- دانش آموختگانی که مدرک کارشناسی یا کارشناسی ارشد غیر علوم آزمایشگاهی دارند، ملزم به گذراندن یک نیم سال از دروس منتخب علوم آزمایشگاهی و دو نیم سال از دروس منتخب فیزیوپاتولوژی هستند، لذا طول دوره برای این گروه از داوطلبین حداکثر 36 ماه خواهد داد.

3-5- دانش‌آموختگان دکتری عمومی گروه پزشکی (داروسازی، دندانپزشکی، دامپزشکی) و کارشناس علوم آزمایشگاهی ملزم به گذراندن دو نیم سال از دروس منتخب فیزیوپاتولوژی هستند. لذا طول دوره برای این گروه از داوطلبین حداکثر 30 ماه خواهد داد.

4-5- دانش‌آموختگان دوره پزشکی عمومی معاف از گذراندن دروس منتخب علوم آزمایشگاهی و فیزیوپاتولوژی هستند. لذا طول دوره برای این گروه از داوطلبین حداکثر 24 ماه خواهد بود.

5-5- داوطلبین هر سه گروه پس از طی دوره‌های فوق و با تأیید عدم نیاز به دوره، به گروههای آموزشی آسیب‌شناسی دانشگاه جهت دوره کلینیکال پاتولوژی معرفی و طبق ضوابط برنامه آموزشی دوره تخصصی کلینیکال پاتولوژی این دوره را طی می‌نمایند. (طول دوره دو ساله براساس دوره‌های قبلی طی شده تا 18 ماه قابل تقلیل است.)

6-5- دوره آموزش برای مشمولین به صورت تمام وقت و میزان تعهدات مطابق ضوابط قانون وزارت براساس شرایط ورود خواهد بود.

6- شرایط فارغ التحصیلی

2-6- کلّیه واجدین شرایط پس از طی دوره تکمیلی موظف به گذراندن حداقلهای امتحان ارتقاء 3-4 و گواهینامه دوره تخصصی آسیب شناسی کلینیکال هستند و پس از کسب حدنصاب قبولی، فارغ‌التحصیل این رشته (کلینیکال پاتولوژی) محسوب می‌شوند.

3-6- واجدین مدرک گواهینامه، مجاز به شرکت در دانشنامه تخصصی کلینیکال پاتولوژی هستند و پس از کسب حدنصاب، مدرک دانشنامه کلینیکال پاتولوژی به آنان اعطاء می‌گردد.

7- پس از سه سال از اجرای آزمایشی این دوره و ارزشیابی دوره آموزش، تصمیم مقتضی جهت توسعه رشته محل‌های آموزش توسط معاونت آموزشی اتخاذ خواهد شد.

این آیین‌نامه در تاریخ ... به تأیید وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی رسیده است.

*خلاصه مدافعات طرف شکایت :

سرپرست دفتر امور حقوقی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، به موجب لایحه شماره 2244/107 مورخ 5/12/1396 مواردی را به شرح زیر در پاسخ به دادخواست شکات مطرح کرده است :

1. به موجب قسمت اخیر تبصره 2 ماده 4 قانون اصلاح بعضی از مواد قانون مربوط به مقررات امور پزشکی و دارویی و مواد خوردنی و آشامیدنی مصوب 1367، آیین‌نامه کلاسها و کارآموزی و نحوه تأمین بودجه کلاسهای تکمیلی مربوط به تصدی فنی آزمایشگاه طبی توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی تصویب می‌شود و در سال 1367 آیین نامه‌ای در این رابطه توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی تهیه گردید که به دلایلی اجرای آن متوقف شد و با توجه به پیگیری افراد ذینفع از اجرای این قانون، در دیوان عدالت اداری سرانجام آیین نامه مورد شکایت یعنی «آیین‌نامه نحوه اجرای تبصره 2 ماده 4 قانون اصلاح برخی از مواد قانون مربوط به مقررات امور پزشکی، دارویی و مواد خوردنی و آشامیدنی» به تصویب رسید. بنابراین وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در حدود قانون و اختیارات خود اقدام به تصویب این آیین‌نامه نموده است.

2. قوانین جاری کشور که مصوب مجلس شورای اسلامی هستند تا زمانی که توسط مرجع تصویب ابطال یا به موجب قانون دیگر ملغی اثر نشده‌اند، لازم‌الاجرا بوده و مشمول مرور زمان نمی‌شوند. از این رو، ادعای منتفی بودن موجبات اجرای ماده 4 قانون اصلاح برخی از مواد قانون مربوط به مقررات امور پزشکی، دارویی و مواد خوردنی و آشامیدنی که توسط شکات مطرح شده، ادعایی پذیرفتنی نیست. از سوی دیگر، در حال حاضر مسئول فنی آزمایشگاههای تشخیص طبی در کشور به شدت مورد نیاز بوده و برگزاری آزمون برای پذیرش دانشجو در این زمینه تنها راه عادلانه برای رفع این نیاز مهم می‌باشد.

3. از زمان وضع «قانون اصلاح برخی از مواد قانون مربوط به مقررات امور پزشکی، دارویی و مواد خوردنی و آشامیدنی»؛ همواره افرادی که دارای دکتری گروه پزشکی در رشته‌های پزشکی، داروسازی و دامپزشکی بوده و از تخصص در رشته آزمایشگاهی نیز برخوردار می‌باشند و یا دارای پی اچ دی در یکی از رشته‌های علوم آزمایشگاهی بالینی هستند؛ به عنوان واجدین صلاحیت گذراندن دوره تکمیلی مدنظر بوده‌اند و وضع «آیین‌نامه نحوه اجرای تبصره 2 ماده 4 قانون اصلاح برخی از مواد قانون مربوط به مقررات امور پزشکی، دارویی و مواد خوردنی و آشامیدنی» یکی از راهکارهای مهم دستیابی به اهداف مقرر در بند «ت» ماده 74 قانون برنامه ششم توسعه مبنی بر متناسب سازی کیفیت و کمیت نیروی انسانی گروه پزشکی با نظام سلامت کشور می‌باشد.

* رأی هیأت تخصصی فرهنگی ، آموزشی و پزشکی :

در خصوص شکایت مطروحه مبنی بر درخواست ابطال بند 2-5 آئین نامه نحوه اجرای تبصره 2 ماده 4 قانون اصلاح برخی از مواد قانون مربوط به مقررات امور پزشکی ، دارویی و مواد خوردنی و آشامیدنی مصوب 19/2/67 مصوب 3/2/96 وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی که طی آن به افرادی که رشته کارشناسی و کارشناسی ارشد آن غیر علوم آزمایشگاهی بوده و نیز افرادی که پس از تصویب قانون موفق به اخذ Ph.D شده اند اجازه شرکت در دوره مربوط و دستیابی به مجوز تصدی فنی آزمایشگاه تشخیص طبی داده است. از این حیث که موجب توسعه حکم قانونگذار در تبصره 2 قانون اصلاحی گردیده ، قابل ابطال است. زیرا به کارگیری لفظ « بوده » و قید « بالینی » برای رشته های مطرح شده در تبصره مذکور مبین این است که قانونگذار در مقام احصاء و تعیین تکلیف افرادی بوده است که در زمان تصویب قانون جزء فازغ التحصیلان علوم آزمایشگاهی بالینی بوده اند به علاوه آیین نامه حکم قانون را به کسانی که رشته تحصیلی آنان در مقطع کارشناسی و کارشناسی ارشد علوم آزمایشگاهی نبوده تسری داده موجب ورود افرادی که هدف قانونگذار نبوده به این حوزه شده است. این بخش هم چنین مغایر با روح بند 2-8 سیاستهای کلی نظام سنجش سلامت ابلاغی مقام معظم رهبری و بند (ت) ماده 74 قانون برنامه ششم توسعه از حیث لزوم رعایت استانداردهای بالینی و ایمنی خدمات پزشکی می باشد. از توجه به مراتب و سایر اوراق و محتویات پرونده نظر به اینکه قانونگذار در مورد دانش آموختگان رشته های علوم آزمایشگاهی صراحتاً دارا بودن Ph.D در یکی از رشته های علوم آزمایشگاهی را شرط نموده و این جواز بر اساس قاعده اصاله الاطلاق و اصاله الظهور شامل کسانی که رشته تحصیلی آنان در مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد غیر علوم آزمایشگاهی بوده لیکن مقطع دکترای تخصصی Ph.D آنان علوم آزمایشگاهی بوده است می گردد. هم چنین لفظ « بوده » از لحاظ اصلاحی به عنوان مصداق « متلبس باالمبدأ فی الحال » ناظر به افراد موضوع حکم قانونگذار در گذشته و حال و آینده است و لذا اجرای قانون نسبت به کسانی که بعد از تصویب موفق به کسب مدارک تحصیلی موضوع قانون می گردند منطبق با اراده قانونگذار است. در نتیجه در مجموع شکایت مطروحه وارد تشخیص نمی گردد. لذا رأی به رد آن صادر و اعلام می گردد. این رأی ظرف مهلت بیست روز پس از صدور از سوی ده تن از قضات محترم دیوان عدالت یا رئیس محترم دیوان عدالت اداری قابل اعتراض می باشد. /ت

 

ذبیح اله واحدی

رئیس هیأت تخصصی فرهنگی ، آموزشی و پزشکی

 دیوان عدالت اداری


دربـاره مـا

در اصل يكصد و هفتاد و سوم قانون اساسي آمده است: «به ‌منظور رسيدگي به شكايات، تظلمات و اعتراضات مردم نسبت به مأمورين يا واحدها يا آئين‌نامه‌هاي دولتي و احقاق حقوق آنها، ديواني به نام ديوان عدالت اداري زير نظر رئيس قوه قضائيه تأسيس مي­گردد.